Alexander Alekhine là thiên tài Nga-Pháp trở thành Nhà vô địch cờ vua thế giới thứ 4 vào năm 1927 — và là một trong những tay tấn công đáng sợ nhất từng cầm quân. Ông là nhà vô địch thế giới duy nhất qua đời khi vẫn còn giữ ngôi vương, và tên tuổi ông gắn liền với môn cờ đến mức có hẳn một khai cuộc mang tên mình: Phòng thủ Alekhine. Gần một thế kỷ đã trôi qua, các kỳ thủ vẫn nghiên cứu những ván đấu của ông vì những đòn phối hợp chói lòa, được tính toán sâu đến từng chi tiết.
Thông tin nhanh
- Tên đầy đủ: Alexander Alexandrovich Alekhine · Sinh: 31 tháng 10 năm 1892, Moscow, Nga · Mất: 24 tháng 3 năm 1946, Estoril, Bồ Đào Nha (thọ 53 tuổi)
- Quốc tịch: sinh ra tại Nga; nhập quốc tịch Pháp năm 1927
- Danh hiệu thế giới: Nhà vô địch cờ vua thế giới thứ 4 — 1927–1935 và sau đó 1937–1946
- Nổi tiếng vì: lối chơi tấn công dữ dội, cú lật kèo năm 1927 trước Capablanca, và khai cuộc mang tên mình
- Phong cách: tay tấn công mãnh liệt, giàu trí tưởng tượng, ẩn chứa chiều sâu thế trận và tàn cuộc
Alexander Alekhine là ai?
Sinh ra ở Moscow năm 1892 trong một gia đình khá giả, Alekhine học cờ từ nhỏ và tiến bộ rất nhanh. Mới ngoài hai mươi tuổi, ông đã là một trong những kỳ thủ mạnh nhất thế giới. Ông từng theo học luật và được biết đến trong suốt sự nghiệp với biệt danh “Tiến sĩ Alekhine”, nhưng cờ vua mới là sự nghiệp trọn đời của ông — ông là một trong những kỳ thủ đầu tiên coi việc chuẩn bị chuyên sâu, bài bản như một môn khoa học thực thụ.
Cuộc đời ông trải qua một thời kỳ đầy biến động. Ông sống qua Cách mạng Nga, rời Nga vào đầu những năm 1920 và định cư ở phương Tây, nhập quốc tịch Pháp năm 1927 — cùng năm ông giành ngôi vô địch thế giới. Ông đại diện cho Pháp trong suốt phần còn lại của sự nghiệp.
Khoảnh khắc quyết định đến vào năm 1927 tại Buenos Aires. Alekhine thách đấu José Raúl Capablanca — huyền thoại người Cuba thống trị đến mức gần như bất khả chiến bại, và là người mà trước trận đấu Alekhine chưa từng thắng nổi một ván nào. Qua một cuộc đấu marathon 34 ván, Alekhine tạo nên một trong những cú lật kèo lớn nhất lịch sử cờ vua, thắng +6 −3 =25 để lên ngôi vô địch. Đây vẫn là trận tranh ngôi vô địch thế giới dài nhất lịch sử cho đến trận Karpov–Kasparov năm 1984.
Ông giữ vương miện từ 1927 đến 1935, thống trị các giải đấu trong suốt thời gian đó. Năm 1935, ông bất ngờ để mất danh hiệu vào tay người thách đấu Hà Lan Max Euwe — nhưng trong trận tái đấu năm 1937, ông trở lại mạnh mẽ và giành lại ngôi vương một cách thuyết phục. Lần này ông giữ danh hiệu cho đến khi qua đời năm 1946, trở thành nhà vô địch duy nhất qua đời khi vẫn bất bại trên ngai vàng.
Phong cách chơi của Alekhine như thế nào?
Alekhine được nhớ đến như một trong những thiên tài tấn công vĩ đại nhất của làng cờ — Wikipedia tóm tắt “phong cách tấn công dữ dội, giàu trí tưởng tượng, kết hợp với tài năng thế trận và tàn cuộc xuất chúng” của ông, và ông từng được gọi là “thiên tài tối thượng của thế cờ phức tạp.” Nhưng hình dung phổ biến về một tay chiến thuật liều lĩnh chỉ đúng có một nửa câu chuyện. Những chiến thắng hay nhất của ông thường được xây trên một quá trình tích lũy chậm rãi không gian, áp lực và sự chủ động; chỉ khi các quân cờ đã vào vị trí hoàn hảo, ông mới tung ra những đòn phối hợp bùng nổ làm nên tên tuổi mình.
Chúng tôi phân tích chi tiết điều này với các ví dụ trong bài phong cách chơi của Alekhine.
Alekhine chơi những khai cuộc nào?
Khi cầm Trắng, khai cuộc ưa thích của Alekhine là Ruy Lopez, thường kèm theo việc phát triển hậu sớm. Khi cầm Đen, ông là một người chơi Gambit Hậu Từ Chối cổ điển, chuẩn bị sâu, chống lại 1.d4. Và tất nhiên còn có khai cuộc mang tên ông: Phòng thủ Alekhine khiêu khích (1.e4 Nf6), mà ông trình làng tại giải Budapest năm 1921 và góp phần phổ biến như một ý tưởng hậu hiện đại nghiêm túc.
Xem phân tích đầy đủ trong bài khai cuộc của Alekhine.
Những dấu mốc sự nghiệp
- 1914: về thứ ba tại giải đấu lớn Saint Petersburg, chỉ sau Lasker và Capablanca — báo hiệu một tài năng đẳng cấp thế giới.
- 1921: giới thiệu Phòng thủ Alekhine (1…Nf6) tại Budapest.
- 1927: đánh bại Capablanca tại Buenos Aires (+6 −3 =25) để trở thành Nhà vô địch thế giới thứ 4.
- 1930: vô địch San Remo với thành tích áp đảo +13 =2 (không thua ván nào), hơn đối thủ bám đuổi 3½ điểm.
- 1931: vô địch Bled với +15 =11, bỏ xa người về nhì tới 5½ điểm.
- 1933: lập kỷ lục cờ mù, chơi cùng lúc 32 ván tại Chicago.
- 1935: mất danh hiệu vào tay Max Euwe — rồi giành lại vào năm 1937.
- 1946: qua đời tại Bồ Đào Nha khi vẫn đang là Nhà vô địch thế giới đương nhiệm, bất bại.
Những ván đấu hay nhất
Alekhine để lại một số ván cờ đẹp nhất trong văn học cờ vua — cú thí hậu ba lần trước Bogoljubov, “đòn phối hợp đẹp nhất” trước Réti, và “Khẩu súng Alekhine” nổi tiếng trước Nimzowitsch. Chúng tôi đã tổng hợp những ván hay nhất trong bài những ván đấu hay nhất của Alekhine.
Sự thật thú vị 🎯
- Ông có hẳn một khai cuộc mang tên mình — Phòng thủ Alekhine — cùng những đường tấn công mang tên ông trong Phòng thủ Pháp và một số khai cuộc khác.
- “Khẩu súng Alekhine” — xếp chồng hai xe phía sau hậu trên cùng một cột để tạo hỏa lực tối đa — được đặt tên theo một ván đấu nổi tiếng năm 1930 của ông.
- Ông từng giữ kỷ lục cờ mù, một lần chơi cùng lúc với 32 đối thủ mà không cần nhìn bàn cờ.
- Ông là Nhà vô địch cờ vua thế giới duy nhất qua đời khi vẫn còn giữ ngôi vương.
Câu hỏi thường gặp
Alexander Alekhine là ai? Ông là một kỳ thủ cờ vua người Nga-Pháp và là Nhà vô địch cờ vua thế giới thứ 4 (1927–1935 và 1937–1946), nổi tiếng với lối chơi tấn công dữ dội và khai cuộc mang tên mình.
Alekhine trở thành Nhà vô địch thế giới bằng cách nào? Ông đánh bại José Raúl Capablanca tưởng chừng bất khả chiến bại trong một trận đấu marathon 34 ván tại Buenos Aires năm 1927, thắng +6 −3 =25 — một cú lật kèo cực lớn, vì trước đó ông chưa từng thắng nổi Capablanca.
Phòng thủ Alekhine có thực sự mang tên ông không? Đúng vậy. Alekhine giới thiệu 1.e4 Nf6 tại giải Budapest năm 1921, và Phòng thủ Alekhine mang tên ông kể từ đó.
Alekhine từng để mất ngôi vô địch thế giới chưa? Một lần — trước Max Euwe năm 1935 — nhưng ông đã giành lại trong trận tái đấu năm 1937 và giữ danh hiệu đó cho đến khi qua đời năm 1946.
Alekhine qua đời khi nào? Vào 24 tháng 3 năm 1946, tại Estoril, Bồ Đào Nha, thọ 53 tuổi, khi vẫn đang là Nhà vô địch thế giới đương nhiệm.
Tiếp tục
Tìm hiểu sâu hơn về huyền thoại này: những ván đấu hay nhất của ông · phong cách chơi của ông · kho khai cuộc của ông · sự nghiệp & sức mạnh của ông · sự thật thú vị · hoặc xem tất cả kỳ thủ cờ vua.
Được viết và kiểm chứng bởi Đội ngũ biên tập Chess Lab Academy · Dữ kiện đã được đối chiếu với Wikipedia, Chess.com, và Bảo tàng Cờ vua Mở FIDE, tính đến tháng 7 năm 2026 · Xác minh lần cuối: 06/08/2026 · Cách chúng tôi kiểm chứng nội dung.
